Lễ hội Ok Om Bok Sóc Trăng — Đêm cúng trăng và hội đua ghe Ngo của người Khmer

Vào đêm rằm tháng 10 âm lịch, người Khmer Nam Bộ dâng cốm dẹp lên mặt trăng để tạ ơn một vụ mùa bội thu, rồi hòa mình vào hội đua ghe Ngo náo nhiệt trên sông Maspero — lễ hội lớn nhất trong năm của đồng bào Khmer Sóc Trăng.

Ghe Ngo của người Khmer trong nhà ghe

Đêm rằm tháng 10 âm lịch, khi mặt trăng tròn vành vạnh trên bầu trời Sóc Trăng, hàng nghìn người Khmer quây quần trước sân chùa, sân nhà, hướng mặt về ánh trăng. Đó là đêm Ok Om Bok, lễ cúng trăng lớn nhất trong năm của đồng bào Khmer Nam Bộ.

Ok Om Bok còn được gọi là Lễ cúng trăng hay Lễ đút cốm dẹp. Trong tiếng Khmer, “Ok” nghĩa là đút, “Om Bok” nghĩa là cốm dẹp — tên lễ hội chính là tên nghi thức trung tâm: người lớn đút cốm dẹp cho trẻ nhỏ trước mặt trăng.

Nguồn gốc & ý nghĩa

Nguồn gốc của lễ hội đến nay vẫn chưa được xác định chắc chắn, nhưng dân gian lưu truyền nhiều truyền thuyết. Câu chuyện được kể nhiều nhất gắn với một tiền kiếp của đức Phật Thích Ca Mâu Ni: vào một đêm rằm, một con thỏ phát nguyện hiến thân mình cho người đói. Thỏ nhảy vào đống lửa tự thiêu, nhưng lửa tắt mà thỏ không chết; cảm động, thần bồng thỏ lên cung trăng và vẽ hình thỏ in vào mặt trăng.

Trong quan niệm của người Khmer, Mặt Trăng là vị thần cai quản thời tiết và mùa màng. Lễ hội diễn ra vào cuối mùa mưa, khi lúa nếp và hoa màu vừa thu hoạch: người dân dâng thành quả lao động lên mặt trăng để tạ ơn, đồng thời cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu cho năm sau.

Riêng tục đua ghe Ngo cũng có nhiều cách lý giải. Truyền thuyết phổ biến nhất kể về công chúa Neng Chanh bị vu oan, phải chạy trốn bằng thuyền xuôi sông Ba Sắc; người dân đua ghe hằng năm để tưởng nhớ nàng. Một cách lý giải khác gắn ghe Ngo với đời sống sông nước: ghe độc mộc ban đầu là phương tiện mưu sinh, sau được đóng dài ra để chở nhiều người và tiễn đưa thần Nước về biển sau mùa gieo trồng.

Thời gian & địa điểm

Lễ hội diễn ra vào ngày 14 và 15 tháng Ka-Đâk — tức tháng 10 theo lịch của đồng bào Khmer Nam Bộ, trùng với rằm tháng 10 âm lịch. Tính theo dương lịch, lễ thường rơi vào tháng 11, có năm sang đầu tháng 12. Năm 2026, theo thông báo của TP. Cần Thơ, lễ cúng trăng diễn ra tối 23/11 và giải đua ghe Ngo chính diễn ra trong hai ngày 23–24/11.

Trung tâm lễ hội là thành phố Sóc Trăng, vùng đất có đông đồng bào Khmer sinh sống ở Đồng bằng sông Cửu Long. Lưu ý: từ ngày 1/7/2025, tỉnh Sóc Trăng (cũ) sáp nhập vào TP. Cần Thơ theo Nghị quyết 202/2025/QH15, khu vực trung tâm cũ nay là phường Sóc Trăng. Lễ khai mạc thường tổ chức tại Quảng trường Bạch Đằng; giải đua ghe Ngo diễn ra trên sông Maspero (đoạn từ cầu C247 đến cầu 30/4); lễ cúng trăng chính được cử hành tại chùa Khleang.

Nghi lễ chính

Lễ vật cúng trăng được các gia đình chuẩn bị từ nhiều ngày trước. Không thể thiếu là cốm dẹp — lúa nếp non rang rồi giã dẹp, tượng trưng cho lòng biết ơn hạt thóc đã nuôi sống con người — cùng dừa tươi, chuối chín, khoai lang, khoai môn.

Khi trăng lên cao, mọi người ngồi trên chiếu trước bàn lễ vật, chắp tay hướng về mặt trăng. Người cao tuổi trong nhà — hoặc vị A-cha ở chùa — thắp nhang, nến, rót trà và khấn vái ba lần, bày tỏ lòng biết ơn và cầu sức khỏe, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Sau đó, chủ lễ gọi các em nhỏ đến, đút cho mỗi em một nắm cốm dẹp kèm chuối, khoai, đồng thời vỗ nhẹ vào lưng và hỏi về ước muốn của các em.

Hoạt động nổi bật

Tâm điểm của phần hội là đua ghe Ngo trên sông Maspero. Ghe Ngo khởi thủy là thuyền độc mộc khoét từ gỗ sao, ngày nay thường đóng bằng ván cây sao; ghe được cải tiến dài 30–31m, chở 55–60 tay bơi, thay vì 22–27m như trước. Thân ghe thon dài, đầu và đuôi cong vút, sơn vẽ hình rắn thần Naga cùng các họa tiết rồng, chim công, sư tử. Trước cuộc đua khoảng một tuần, các đội làm lễ hạ thủy cho ghe.

Quy mô của giải đua khiến Sóc Trăng được ghi vào kỷ lục Việt Nam: Lễ hội Oóc Om Bóc – Đua ghe Ngo Sóc Trăng được Tổ chức Guinness Việt Nam công nhận là lễ hội có số lượng ghe Ngo và vận động viên tham gia nhiều nhất Việt Nam từ năm 2005 đến nay.

Khi đêm xuống, sông Maspero rực sáng với hội thi thả đèn nước (Lôi Prôtip): những chiếc đèn nước kết hoa đăng trôi trên mặt sông, cùng đoàn ghe Cà Hâu — ghe độc mộc chở các vị hòa thượng có vai trò chỉ huy đội đua — diễu hành trong ánh đèn.

Xung quanh lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa, thể thao: múa Rom Vong, hát Dù Kê, nhạc Ngũ âm của người Khmer, các trò chơi dân gian như cờ ốc, bi sắt, cùng hội chợ ẩm thực và sản phẩm OCOP.

Kinh nghiệm tham dự

Muốn cảm nhận trọn vẹn lễ hội, nên đến Sóc Trăng vào đêm rằm để dự lễ cúng trăng tại chùa Khleang hoặc xem các gia đình làm lễ ở phum sóc, rồi ban ngày ra bờ sông Maspero xem đua ghe Ngo. Khán đài và hai bờ sông là nơi xem đua thuận lợi nhất; nên đến sớm vì lượng người đổ về rất đông, nhất là ngày đua chung kết.

Ý nghĩa văn hóa

Ok Om Bok đã được Nhà nước ghi nhận ở tầm quốc gia: lễ hội Ok Om Bok của người Khmer được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2014 (Quyết định 2684/QĐ-BVHTTDL ngày 25/8/2014), còn Lễ hội Đua ghe Ngo của người Khmer ở Sóc Trăng được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2022 (Quyết định 74/QĐ-BVHTTDL ngày 12/01/2022).

Hơn cả một lễ hội, Ok Om Bok là dịp để người Khmer Nam Bộ khẳng định bản sắc của mình: tạ ơn mặt trăng và sông nước đã nuôi sống bao thế hệ, gắn kết các phum sóc trong niềm vui chung, và mời các dân tộc anh em — Kinh, Hoa, Khmer — cùng chung vui. Giữa tiếng trống đua ghe Ngo và ánh đèn nước trôi trên sông Maspero, lễ hội nhắc nhớ một điều giản dị: con người sống nhờ thiên nhiên, và biết ơn thiên nhiên là cách để mùa màng năm sau lại bội thu.

Nguồn tham khảo

1. Báo Nhân Dân, “Về Sóc Trăng, xem đua ghe Ngo, vui hội Óoc Om Bóc” — https://nhandan.vn/special/Ve-Soc-Trang-xem-dua-ghe-Ngo-vui-hoi-Ooc-om-boc/index.html

2. VietnamPlus, “Lễ hội Ok Om Bok: Nét văn hóa Khmer hòa hợp với thiên nhiên” — https://www.vietnamplus.vn/le-hoi-ok-om-bok-khi-con-nguoi-hoa-minh-voi-thien-nhien-post1145360.vnp

3. Cục Di sản văn hóa, “Lễ hội đua ghe Ngo của người Khmer” — https://dsvh.gov.vn/le-hoi-dua-ghe-ngo-cua-nguoi-khmer-3441

4. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, “Công bố 19 Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia” — https://bvhttdl.gov.vn/cong-bo-19-di-san-van-hoa-phi-vat-the-cap-quoc-gia-6031.htm

5. Tuổi Trẻ, “60 ghe ngo khuấy động sông Trăng” — https://tuoitre.vn/dulichtphcm/60-ghe-ngo-khuay-dong-song-trang-10785882.htm

6. VietnamNet, “Boat race launches annual Khmer festival” — https://vietnamnet.vn/en/boat-race-launches-annual-khmer-festival-E14823.html

7. Vietnam.vn, “Can Tho organizes a series of large-scale activities to celebrate Vietnamese Culture Day” — https://www.vietnam.vn/en/can-tho-to-chuc-chuoi-hoat-dong-quy-mo-lon-chao-mung-ngay-van-hoa-viet-nam

Thảo luận

Đọc tiếp trong Lễ Hội

Xem tất cả