Hội Lim — Nghe quan họ giữa đồi Lim đầu xuân

Vào ngày 12 và 13 tháng Giêng âm lịch hằng năm, đồi Lim ở xã Tiên Du, Bắc Ninh lại rộn ràng tiếng hát quan họ — lễ hội lớn nhất của đất Kinh Bắc, nơi tín ngưỡng thờ tiền nhân gặp gỡ nghệ thuật dân ca đã được UNESCO ghi danh.

Liền anh, liền chị hát quan họ giao duyên trên sân khấu hội Lim

Người dân vùng Kinh Bắc nô nức trẩy hội Lim — lễ hội lớn nhất của đất quan họ, nơi những làn điệu dân ca giao duyên vang lên giữa đồi núi, đình chùa và mặt nước. Hội Lim là không gian sống của dân ca quan họ Bắc Ninh, di sản được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Trung tâm lễ hội là đồi Lim — còn gọi là núi Hồng Vân — ở xã Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh, nơi có chùa Hồng Ân và lăng mộ Tướng công Nguyễn Đình Diễn.

Nguồn gốc & ý nghĩa

Nguồn gốc của hội Lim có nhiều cách kể khác nhau. Cách kể phổ biến nhất gắn hội với hội chùa, hội hát ven đôi bờ sông Tiêu Tương, nơi lưu truyền câu chuyện tình của chàng Trương Chi với nàng Mỵ Nương: tiếng hát của Trương Chi hay đến mức làm say đắm Mỵ Nương. Cách kể khác xem hội Lim là hội hàng tổng của tổng Nội Duệ xưa.

Tên tuổi gắn chặt nhất với hội Lim là hai vị quan người làng Đình Cả, tổng Nội Duệ: Quận công Đỗ Nguyên Thụy và Tướng công Nguyễn Đình Diễn. Đỗ Nguyên Thụy hiến ruộng vườn, tiền của để trùng tu đình chùa, mở mang hội hè. Khoảng nửa thế kỷ 18, Nguyễn Đình Diễn — tước Hiếu Trung Hầu, từng làm Trấn thủ xứ Thanh Hóa — tiếp tục phát triển hội: ông cấp ruộng và tiền cho hàng tổng, chuyển hội từ mùa thu tháng Tám sang hẳn mùa xuân tháng Giêng, và mua nửa quả núi Hồng Vân để xây lăng mộ trên đỉnh núi. Dân tổng Nội Duệ tôn thờ ông làm hậu thần của hàng tổng.

Hội Lim được duy trì suốt thế kỷ 19 và nửa đầu thế kỷ 20, rồi gián đoạn trong nhiều thập kỷ chiến tranh, đến thời Đổi mới mới được khôi phục và tổ chức hằng năm. Ngày 10/6/2025, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ký Quyết định số 1744/QĐ-BVHTTDL, đưa Lễ hội truyền thống Hội Lim vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Thời gian & địa điểm

Hội Lim diễn ra hằng năm vào ngày 12 và 13 tháng Giêng âm lịch, trong đó ngày 13 là chính hội. Vì theo âm lịch nên ngày dương lịch tương ứng thay đổi theo từng năm; du khách nên tra lịch âm của năm mình đi hội. Một số tài liệu cũ ghi hội kéo dài đến ngày 14, nhưng lịch chính thức gần đây là hai ngày 12 và 13.

Không gian lễ hội trải rộng trên các làng quanh vùng Lim thuộc tổng Nội Duệ xưa — nay thuộc xã Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh — với trung tâm là núi Hồng Vân (đồi Lim) và hồ điều hòa Vân Tương. Theo báo Nhân Dân, có 13 làng tham gia hội Lim. Trên đồi Lim có chùa Hồng Ân và lăng Hồng Vân, nơi đặt lăng mộ Tướng công Nguyễn Đình Diễn.

Nghi lễ chính

Hội Lim mở đầu bằng lễ rước: đoàn rước trong lễ phục xưa, cờ trống chỉnh tề, rước từ các đình làng lên đồi Lim dâng hương, tế lễ tại lăng Tướng công Nguyễn Đình Diễn. Sáng ngày 12 tháng Giêng là lễ dâng hương khai hội tại chùa Hồng Ân; sáng ngày chính hội 13 tháng Giêng có lễ rước từ đình làng Đình Cả lên đồi Lim. Các đình, đền trong vùng cũng có rước sắc, tế lễ thành hoàng, dâng hương cúng Phật và cúng bà Mụ Ả ở chùa Hồng Ân.

Một nghi thức riêng của hội Lim là hát thờ — tục hát thờ hậu: các liền anh, liền chị hát những giọng lề lối để ca ngợi công lao của vị thần được thờ, như một lời tri ân trước khi bước vào phần hội vui.

Hoạt động nổi bật

Linh hồn của hội Lim là hát quan họ. Tiếng hát vang lên từ ngày 12 tháng Giêng tại sân chùa Hồng Ân và các lán trại quan họ, lan ra khắp các đình, chùa trong vùng. Hát quan họ không bị giới hạn bởi không gian: trong nhà, trên sân đình, trước cửa chùa hay trên thuyền giữa ao hồ — nổi tiếng nhất là hát quan họ dưới thuyền trên hồ điều hòa Vân Tương. Các liền anh, liền chị hát đối đáp: hát mời trầu, hát gọi đò, rồi những làn điệu giao duyên như “Con sáo sang sông”, “Con nhện giăng mùng”. Dân ca quan họ Bắc Ninh được UNESCO ghi danh ngày 30/9/2009.

Đi hội Lim còn là dịp ngắm trang phục quan họ đẹp nhất trong năm: liền anh khăn xếp, áo the; liền chị áo mớ ba, mớ bảy, nón thúng quai thao (còn gọi là nón ba tầm), dải yếm lụa, ô lục soạn. Cách chơi hội của người quan họ cũng là một nét văn hóa riêng: gặp gỡ, đón tiếp nhau thân tình, nồng hậu mà vẫn giữ lề lối, lịch lãm.

Bên cạnh ca hát, hội Lim còn sôi động với nhiều trò chơi dân gian: đấu vật, cờ người, đánh đu (đu tiên), thi dệt cửi, thi nấu cơm, đập niêu, bịt mắt bắt dê, chọi gà, tổ tôm điếm. Sới vật và bàn cờ người thu hút đông người xem nhất.

Kinh nghiệm tham dự

Hội Lim cách Hà Nội không xa, có thể đi về trong ngày, nhưng ngày chính hội 13 tháng Giêng thường rất đông. Nên đến sớm buổi sáng để dự lễ rước và dâng hương, buổi chiều nghe hát quan họ và xem trò chơi dân gian. Nên mặc gọn nhẹ, đi giày đế thấp vì phải leo đồi Lim và đi bộ nhiều; khi nghe hát, giữ trật tự và xin phép trước khi chụp ảnh các liền anh, liền chị.

Vì hội theo âm lịch, hãy kiểm tra lịch âm của năm đó trước khi lên đường và theo dõi thông báo của chính quyền xã Tiên Du, bởi giờ giấc các nghi lễ có thể thay đổi theo từng năm. Muốn nghe hát quan họ đúng chất “chơi hội”, hãy tìm đến các lán trại quan họ trong các làng, nơi các liền anh, liền chị hát giao lưu thân mật hơn sân khấu lớn.

Ý nghĩa văn hóa

Hội Lim là nơi nhiều giá trị gặp nhau: tín ngưỡng thờ tiền nhân, dân ca quan họ, trò chơi dân gian và nếp ứng xử của người Kinh Bắc. Với các làng tổng Nội Duệ, hội là dịp đoàn tụ đầu xuân và sợi dây gắn kết các làng. Với du khách, đó là cơ hội hiếm có để nghe quan họ trong chính không gian sinh ra nó — giữa đình làng, mặt hồ và đồi núi quê hương. Việc hội được ghi danh di sản quốc gia năm 2025 đặt ra trách nhiệm giữ gìn: để hội Lim còn là hội của người dân vùng Lim, chứ không chỉ là một điểm đến du lịch.

Nguồn tham khảo

1. VnExpress, “Trọn bộ kinh nghiệm đi Hội Lim 2026 từ A-Z” — https://vnexpress.net/cam-nang-du-lich-hoi-lim-5044737.html

2. Báo Pháp luật Việt Nam, “Hội Lim chính thức được vinh danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia” — https://baophapluat.vn/hoi-lim-chinh-thuc-duoc-vinh-danh-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia.html

3. Nhân Dân, “Hội Lim được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia” — https://nhandan.vn/hoi-lim-duoc-dua-vao-danh-muc-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-post886258.html

4. VOV Giao thông, “Độc đáo Lễ hội Lim” — https://vovgiaothong.vn/doc-dao-le-hoi-lim-d25365.html

5. Vinpearl, “Hội Lim có gì chơi? Tìm hiểu A-Z các hoạt động đặc sắc” — https://vinpearl.com/vi/hoi-lim-bac-ninh

6. vietnam.vn (Báo Văn Hóa), “Hội Lim – Âm vang quan họ từ không gian lễ hội đến Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia” — https://www.vietnam.vn/hoi-lim-am-vang-quan-ho-tu-khong-gian-le-hoi-den-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia

7. Người Du Lịch, “Cẩm nang kinh nghiệm đi hội Lim Bắc Ninh cập nhật mới nhất” — https://nguoidulich.vn/cam-nang-kinh-nghiem-di-hoi-lim-bac-ninh-cap-nhat-moi-nhat-d91.html

Thảo luận

Đọc tiếp trong Lễ Hội

Xem tất cả