Văn khấn ông Công ông Táo — tiễn Táo Quân về trời ngày 23 tháng Chạp

Ngày 23 tháng Chạp năm Bính Ngọ (thứ Bảy, 30/1/2027), các gia đình tiễn Táo Quân cưỡi cá chép về trời tâu trình với Ngọc Hoàng. Bài viết hướng dẫn thời gian cúng, sắm lễ và trích toàn văn bài văn khấn cổ truyền theo sách Văn khấn cổ truyền Việt Nam.

Đốt vàng mã cúng Táo Quân, TP. Hồ Chí Minh, tháng 1/2023

Mỗi năm, khi tháng Chạp về, các gia đình Việt lại chuẩn bị lễ cúng tiễn ông Công ông Táo về trời — một trong những nghi lễ mở đầu cho chuỗi ngày đón Tết Nguyên đán. Lễ cúng không chỉ là dịp tạ ơn các vị thần đã giữ gìn bếp lửa, nếp nhà suốt một năm, mà còn là lúc mỗi gia đình nhìn lại năm cũ và gửi gắm mong ước cho năm mới an khang, thuận hòa.

Thời gian & ý nghĩa

Theo lịch vạn niên, ngày 23 tháng Chạp năm Bính Ngọ — ngày tiễn Táo Quân về trời — rơi vào thứ Bảy, ngày 30 tháng 1 năm 2027 dương lịch. Tháng Chạp năm nay chỉ có 29 ngày, nên ngày cuối năm là 29 Tết (thứ Sáu, 5/2/2027), và mùng 1 Tết Đinh Mùi là thứ Bảy, 6/2/2027. Lễ cúng ông Công ông Táo vì vậy diễn ra đúng một tuần trước Tết.

Theo tín ngưỡng dân gian, Táo Quân gồm ba vị thần cai quản bếp núc và nề nếp trong nhà. Mỗi năm, vào ngày 23 tháng Chạp, các ngài cưỡi cá chép về thiên đình để tâu trình với Ngọc Hoàng những việc tốt, xấu của gia chủ trong suốt một năm qua. Truyền thuyết dân gian kể rằng ba vị Táo vốn là ba con người trần thế, sau khi qua đời được Ngọc Hoàng phong làm thần bếp; bởi vậy lễ tiễn Táo còn mang ý nghĩa tri ân, đồng thời nhắc nhở con cháu sống thiện lành, giữ gìn hạnh phúc gia đình.

Theo phong tục, lễ cúng nên hoàn tất trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp, bởi sau thời điểm này, theo quan niệm dân gian, Táo Quân đã rời hạ giới lên thiên đình. Nhiều gia đình thường chọn cúng vào buổi sáng, nhất là giờ Thìn (7h–9h) và giờ Tỵ (9h–11h). Nếu bận rộn, gia chủ có thể cúng sớm hơn 1–2 ngày (21 hoặc 22 tháng Chạp), nhưng theo các nhà nghiên cứu văn hóa, không nên cúng sau 23 giờ ngày 23 tháng Chạp. Giờ giấc là quan niệm dân gian, mang tính tham khảo; điều cốt lõi của nghi lễ vẫn là sự thành tâm, trang nghiêm.

Sắm lễ (mâm cúng)

Mâm lễ cúng ông Công ông Táo gồm hai phần: lễ vật và mâm cỗ. Lễ vật không thể thiếu là bộ mũ, áo, hia của Táo Quân — ba bộ, trong đó mũ của hai Táo ông có hai cánh chuồn, mũ Táo bà không có cánh — cùng một lượng vàng mã tượng trưng. Sau lễ, mũ áo, vàng mã và bài vị cũ được hóa, rồi gia đình lập bài vị mới cho Táo Quân.

Cá chép là lễ vật đặc trưng nhất của lễ cúng này, bởi theo quan niệm dân gian, cá chép là phương tiện để Táo Quân vượt sông, lên trời. Tùy phong tục từng vùng, gia đình có thể dùng cá chép sống để phóng sinh sau lễ, hoặc cá chép giấy. Với cá chép sống, sau khi cúng xong nên thả cá nhẹ nhàng xuống sông, hồ nước sạch; không thả kèm túi nilon và không thả ở nơi nước ô nhiễm.

Mâm cỗ mặn truyền thống thường có gà trống luộc, canh măng hoặc canh mọc, đĩa xào thập cẩm, giò chả, xôi gấc và chè kho, cùng mâm ngũ quả, hoa tươi, ba chén rượu, ấm trà, một quả cau với lá trầu, một đĩa gạo và một đĩa muối. Gia đình cũng có thể làm lễ chay, hoặc giản lược chỉ với hương, hoa, trà, bánh, kẹo — với mong muốn Táo Quân “ngọt giọng” khi tâu trình với Ngọc Hoàng. Mâm cao cỗ đầy không quan trọng bằng sự chu đáo, gọn gàng và lòng thành.

Bài văn khấn (toàn văn)

Bài văn khấn dưới đây trích theo sách Văn khấn cổ truyền Việt Nam (Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin), được nhiều báo đăng lại. Khi đọc, gia chủ thay dấu “…” bằng họ tên và địa chỉ của mình.

Nam mô A Di Đà Phật!

Nam mô A Di Đà Phật!

Nam mô A Di Đà Phật!

Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.

Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.

Tín chủ (chúng) con là: …

Ngụ tại: …

Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, kính dâng tôn thần. Thắp nén tâm hương, tín chủ con thành tâm kính bái.

Chúng con kính mời ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân hiển linh trước án hưởng thụ lễ vật.

Cúi xin Tôn thần gia ân xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con sai phạm. Xin Tôn thần ban phước lộc, phù hộ toàn gia chúng con, trai gái, già trẻ sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành. Chúng con lễ bạc tâm thành, kính lễ cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì.

Nam mô A Di Đà Phật!

Nam mô A Di Đà Phật!

Nam mô A Di Đà Phật!

Lưu ý về các biến thể: một số bản in và báo đăng lại ghi “hương hoa phẩm luật” thay cho “phẩm vật”, và mở đầu bằng “mười phương Phật” thay cho “mười phương chư Phật”. Bài viết dùng bản “phẩm vật” và “mười phương chư Phật” theo Báo Nghệ An, vì đây là cách viết có nghĩa rõ ràng và phổ biến trong sách Văn khấn cổ truyền. Một số bản đăng lại trên mạng còn ghi nhầm “lễ bạn tâm thành” — từ đúng là “lễ bạc tâm thành”.

Ngoài bản văn khấn trên, nhiều gia đình còn dùng bản văn khấn nôm ngắn gọn sau đây, cũng theo sách Văn khấn cổ truyền Việt Nam (Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin). Xin lưu ý: lễ cúng ngày 23 tháng Chạp diễn ra khi vẫn còn là năm Bính Ngọ (năm Đinh Mùi chỉ bắt đầu từ mùng 1 Tết, 6/2/2027), nên trong bài khấn phải ghi “năm Bính Ngọ”, không ghi tên năm mới.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con kính lạy:

Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân

Ngài Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ tôn thần

Các ngài bản gia Táo Quân cai quản trong nhà

Hôm nay là ngày hai mươi ba tháng Chạp năm Bính Ngọ,

Tín chủ con là: …

Ngụ tại: …

Nhân ngày Táo Quân chầu trời,

Tín chủ con thành tâm sửa biện hương hoa, lễ vật, mâm cỗ,

Kính dâng trước án, tiễn đưa chư vị Táo Quân

Về thiên đình bẩm báo Ngọc Hoàng Thượng Đế.

Cúi xin các ngài minh giám,

Báo cáo điều hay, việc tốt,

Gia ân xá điều chưa phải,

Phù hộ cho gia đạo chúng con

Trong ngoài thuận hòa, trên dưới yên vui,

Công việc hanh thông, tài lộc đủ đầy,

Con cháu mạnh khỏe, học hành tiến bộ,

Năm mới bình an, vạn sự cát tường.

Tín chủ con lễ bạc tâm thành,

Cúi xin chư vị chứng giám, độ trì cho toàn gia.

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Cách khấn & lưu ý

Gia chủ bày mâm lễ lên bàn thờ chính của gia đình (bàn thờ gia tiên), hoặc bàn thờ Táo Quân riêng nếu nhà có. Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, không nên đặt mâm cúng dưới bếp, bởi không gian bếp thường chật hẹp, khó giữ sự trang nghiêm cho nghi lễ. Người khấn ăn mặc chỉnh tề, thắp hương, đèn nến, rồi đọc bài văn khấn thành tâm, rõ ràng, sau đó vái lạy. Khi hương tàn, gia đình hóa vàng mã, mũ áo, bài vị cũ và thả cá chép phóng sinh.

Lễ cúng ông Công ông Táo là tập tục tín ngưỡng dân gian, không phải quy định bắt buộc; mỗi gia đình thực hiện theo niềm tin, phong tục vùng miền và điều kiện của mình. Điều quan trọng không nằm ở mâm lễ lớn hay nhỏ, mà ở thái độ trân trọng truyền thống và tấm lòng thành kính dâng lên các vị thần đã giữ gìn bếp lửa gia đình suốt một năm.

Nguồn tham khảo

1. Báo Nghệ An — “Văn khấn ông Công ông Táo năm 2026 chuẩn nhất” (bản văn khấn cổ truyền và bản văn khấn nôm theo sách Văn khấn cổ truyền Việt Nam, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin): https://baonghean.vn/print/10322698.html

2. CafeBiz (theo VTC News) — “Cúng ông Công ông Táo trước ngày 23 tháng Chạp có được không?” (bản văn khấn cổ truyền, thời gian cúng, mâm cúng, ý kiến chuyên gia): https://cafebiz.vn/cung-ong-cong-ong-tao-truoc-ngay-23-thang-chap-co-duoc-khong-17626020415300462.chn

3. Nguyễn Kim — “Văn khấn ông Công ông Táo 2024 đúng, đầy đủ và chuẩn nhất” (đối chiếu bản văn khấn cổ truyền): https://www.nguyenkim.com/van-khan-ong-cong-ong-tao-NKBZ9538.b

4. Thư viện Pháp luật — “Tết Âm lịch 2027 vào ngày bao nhiêu dương, mùng 1 Tết ngày mấy?” (kiểm chứng ngày 23 tháng Chạp năm Bính Ngọ 30/1/2027, tháng Chạp 29 ngày, mùng 1 Tết Đinh Mùi 6/2/2027): https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/ho-tro-phap-luat/tet-nam-nay-vao-ngay-bao-nhieu-duong-tet-am-lich-2027-vao-ngay-bao-nhieu-duong-mung-1-tet-ngay-may--212348-299892.html

5. MTV — “Tết 2027 vào ngày nào? Lịch nghỉ Tết Âm lịch 2027” (đối chiếu độc lập: 30/1/2027 là ngày 23 tháng Chạp): https://mtv.vn/tet-2027-vao-ngay-nao/

Ảnh: đốt vàng mã cúng Táo Quân tại TP. Hồ Chí Minh, tháng 1/2023 — Phương Huy, Wikimedia Commons (CC0); bàn thờ gia tiên Việt Nam — Thang Nguyen, Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0).

Thảo luận

Đọc tiếp trong Văn Hoá

Xem tất cả