Đình Đình Bảng — ngôi đình gỗ lim bề thế bậc nhất xứ Kinh Bắc
Đình Đình Bảng ở phường Đình Bảng, TP Từ Sơn, Bắc Ninh — ngôi đình gỗ lim xây suốt 36 năm (1700–1736), nổi tiếng với hơn 500 bức chạm rồng và bốn đầu đao cong vút. Di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2024.

Đình Đình Bảng, còn gọi là đình Báng, nằm ở phố Cổ Pháp, phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, cách trung tâm Hà Nội khoảng 20 km về phía bắc. Được khởi dựng năm 1700 và hoàn thành năm 1736, sau 36 năm xây dựng, ngôi đình là một trong những công trình đình làng bề thế và tiêu biểu bậc nhất của vùng đất Kinh Bắc. Ngày 26/11/2024, đình được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 1473/QĐ-TTg.
Đình tọa lạc trên đất Cổ Pháp — quê hương phát tích của vương triều Lý, chỉ cách đền Đô vài trăm mét — nên một chuyến tham quan nơi đây cũng là dịp tìm hiểu cả cụm di tích gắn với tám vị vua nhà Lý.
Lịch sử
Làng Đình Bảng xưa có tên chữ là hương Cổ Pháp, tên Nôm là làng Báng. Theo bản nháp của TS Nguyễn Chí Công, Lý Công Uẩn sinh ra tại đây năm 974, về sau trở thành Lý Thái Tổ, vị vua sáng lập triều Lý và kinh đô Thăng Long.
Đình được khởi dựng vào năm Canh Thìn (1700), niên hiệu Chính Hòa thứ 21 đời vua Lê Hy Tông, và hoàn thành vào mùa thu năm Bính Thìn (1736), niên hiệu Vĩnh Hựu thứ 2 đời vua Lê Ý Tông — trọn 36 năm thi công và chạm khắc. Công trình gắn với công đức của ông Nguyễn Thạc Lượng, người làng Đình Bảng làm quan ở Thanh Hóa, và phu nhân Nguyễn Thị Nguyên quê Thanh Hóa, đã bỏ tiền mua gỗ lim từ Thanh Hóa chở về dựng đình. Tương truyền, hai hiệp thợ mộc — một hiệp gần với làng gỗ Đồng Kỵ kế cận — mỗi hiệp đảm nhận một nửa đình để thi tài chạm khắc, rồi khớp nối hoàn hảo khi tháo vách ngăn.
Đình thờ ba vị nhiên thần: Cao Sơn Đại Vương (thần Núi), Thủy Bá Đại Vương (thần Nước) và Bạch Lệ Đại Vương (thần Đất và Trồng trọt). Đình còn phối thờ Lục vị Tiên công — sáu vị tổ của sáu dòng họ Nguyễn, Đỗ, Ngô, Lê, Trần, Lương — có công chiêu dân lập ấp, tái lập làng Đình Bảng vào cuối thế kỷ XV.
Năm 1948, khi đền Đô bị phá hủy, bài vị của tám vị vua nhà Lý được rước về thờ tại đình Đình Bảng. Sau này, khi đền Đô được phục dựng, bài vị được rước trở lại đền Đô.
Đình còn ghi dấu nhiều sự kiện của cách mạng Việt Nam. Chiều 18/8/1945, lễ thành lập chính quyền cách mạng lâm thời Đình Bảng diễn ra tại đình. Tháng 2/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh về đình — nơi được chọn làm địa điểm dự bị họp phiên đầu tiên của Quốc hội khóa I; tháng 10/1946, Người trở lại thăm cụ Nguyễn Phụ Doãn, người cao tuổi nhất trong làng.
Ngày 28/4/1962, đình được xếp hạng Di tích lịch sử — văn hóa quốc gia đợt I theo Quyết định số 313-VH/VP của Bộ Văn hóa. Ngày 26/11/2024, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long ký Quyết định số 1473/QĐ-TTg xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật đình Đình Bảng là Di tích quốc gia đặc biệt.
Kiến trúc và hiện vật
Cổng đình kiểu nghi môn tứ trụ nhìn ra hồ ở phía nam; sau cổng là sân rộng với nhiều cây cổ thụ. Toàn bộ công trình làm theo mặt bằng hình chữ Công: tòa Đại bái ở phía trước, tòa Hậu cung ba gian ở phía sau, nối nhau qua gian Ống muống.
Tòa Đại bái có quy mô 7 gian 2 chái, dài khoảng 20 m, rộng 14 m; nóc đình cao 8 m, phần mái rủ xuống 5,5 m. Đình được dựng theo lối nhà sàn: sàn gỗ cao khoảng 0,7 m so với mặt nền đá xanh. Toàn bộ khung gỗ lim gồm 60 cột — sáu hàng cột dọc — trong đó cột cái có đường kính 55–65 cm, chân kê trên đá tảng; các bộ vì kèo làm theo lối “chồng rường, thượng tam, hạ tứ”, liên kết hoàn toàn bằng mộng.
Mái đình lợp ngói mũi hài, bốn góc đao cong vút, uốn cong nhẹ rồi vút lên ở đoạn cuối — các cụ cao niên trong làng tự hào rằng bốn góc đao đồ sộ mà không cần con sơn đỡ bẩy. Trên đỉnh bờ nóc đắp nổi lưỡng long chầu nguyệt.
Đình Đình Bảng được ví như một bảo tàng chạm khắc gỗ thế kỷ XVIII: hơn 500 hình tượng rồng lớn nhỏ, không bức nào lặp lại bức nào, chạm trên ván gió, vì nách, đầu dư, bẩy hiên. Nổi tiếng nhất là bức “Bát mã quần phi” — tám tuấn mã phi nước đại — cùng các bức “Lưỡng nghê phục chầu”, “Long vân đại hội”, “Ngũ long tranh châu”, “Lục long ngự thiên”. Mười hai đầu dư ở các cột cái của tòa Đại bái đều là đầu rồng chạm lộng.
Bước vào lòng đình là bức cửa võng lớn sơn son thếp vàng, chạm lộng kết hợp chạm nổi các đề tài tứ linh, tứ quý, trải rộng hết gian giữa, khoảng 3,7 m. Phía trên cửa võng là bức trần gỗ trang trí hình chim phượng xòe cánh giữa các vân mây. Trong đình còn lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối, sắc phong và hương án sơn son thếp vàng từ thế kỷ XVIII.
Lễ hội và đời sống văn hóa
Hằng năm, từ ngày 12 đến ngày 16 tháng Hai âm lịch, nhân dân Đình Bảng mở hội truyền thống tại đình để tưởng nhớ công đức của Tam vị Đại Vương và Lục vị Tiên công. Phần lễ gồm rước nước, tế thần và dâng lễ vật của sáu dòng họ gốc trong làng; phần hội có thi đánh cờ, đấu vật, chọi gà, đu bay và hát quan họ trên hồ đình, trên sàn đình.
Đình Bảng là một làng quan họ cổ. Từ hàng trăm năm trước, làng đã kết chạ với làng Bịu và làng Cẩm Giang; những canh hát quan họ thờ thần và hát đối đáp thâu đêm trên sàn đình, không dùng nhạc đệm khuếch đại, đã trở thành một chuẩn mực giao duyên của người Kinh Bắc.
Gắn với đất Cổ Pháp còn có các thức quà truyền thống như bánh phu thê và bánh khảo Đình Bảng, thường được làm để dâng cúng tổ tiên và đãi khách trong những ngày lễ trọng.
Thông tin tham quan
Địa chỉ: phố Cổ Pháp, phường Đình Bảng, thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Đình nằm trong cụm di tích Cổ Pháp, chỉ cách đền Đô vài trăm mét, nên du khách có thể kết hợp tham quan đền Đô, chùa Cổ Pháp và khu lăng mộ các vua nhà Lý trong cùng một chuyến đi. Theo Ban Quản lý di tích, hằng năm đình đón hàng trăm đoàn với hơn 10.000 lượt khách, trong đó có hơn 1.000 khách nước ngoài.
Giờ mở cửa và giá vé: chưa có thông tin kiểm chứng tại thời điểm viết bài.
Nguồn tham khảo
Bài viết được biên tập từ bản nháp của TS Nguyễn Chí Công (©NCCông) trên Tonkin Delta: “Đình Đình Bảng” — Tonkin Delta
Bắc Ninh NSSC — “Đình Đình Bảng - Kiệt tác kiến trúc đình cổ xứ Kinh Bắc”
Thanh Thương (TTXVN) — “Khám phá Di tích quốc gia đặc biệt đình Đình Bảng”, Báo Tin Tức, 01/01/2025
“Bảo tồn di tích quốc gia đặc biệt đình Đình Bảng”, Chinhsachcuocsong (TTXVN)
Báo Lao Động — “Mái đình Đình Bảng trong dòng chảy lịch sử”, 15/03/2026
Báo Nhân Dân — “Di tích quốc gia đặc biệt đình Đình Bảng - nơi lưu dấu thời gian”, 13/04/2025
Ảnh: Nguyễn Tiến Trung(hoangthanhthanglong)
Xem địa chỉ trên places.vn: https://places.vn/dia-diem/dinh-dinh-bang-pho-co-phap-ha-noi



Thảo luận