Nem nướng Nha Trang — Cuốn nem than hồng và chén tương vàng của xứ Trầm Hương
Gốc từ Ninh Hòa, nem nướng Nha Trang là thịt heo quết nhuyễn nướng trên than hồng, cuốn tay với rau sống, chuối chát, khế chua và ống bánh tráng chiên giòn, chấm ngập vào chén tương đậu phộng sánh ấm. Một món quà quê dân dã đã thành biểu tượng ẩm thực của phố biển Khánh Hòa.

Ở Nha Trang, nghe mùi khói than từ đầu ngõ là biết quán nem nướng đang đỏ lửa. Nem nướng Nha Trang — gốc từ Ninh Hòa — không phải món dọn sẵn để ăn ngay, mà là một mâm đầy để mỗi người tự cuốn lấy phần của mình: thịt heo nướng vàng ươm, rau sống tươi mát, một ống bánh tráng chiên giòn rụm, gói trong lá bánh tráng dẻo, chấm ngập chén tương sánh vàng cam.
Tên tuổi của món ăn không chỉ nằm ở miếng thịt nướng thơm lừng, mà còn ở chén nước chấm ninh hàng giờ và cái cách cả bàn cùng quây quần cuốn nem — vừa ăn vừa chuyện trò. Với du khách, một bữa nem nướng là cách nhanh nhất để hiểu vì sao người Khánh Hòa tự hào về món quà quê này.
Nguồn gốc
Nem nướng có gốc ở Ninh Hòa, thị xã ven biển cách Nha Trang khoảng 30 km về phía bắc, bên sông Dinh. Theo Sở Du lịch Khánh Hòa, từ những nguyên liệu đơn giản sẵn có, người dân Ninh Hòa đã làm nên món nem đậm vị dân dã, rồi qua nhiều thế hệ cải tiến mà thành đặc sản. Thịt heo đùi và vai còn tươi mới được tẩm ướp, xay nhuyễn, bó quanh que và nướng trên than hồng — cách làm ấy đến nay vẫn được giữ nguyên.
Từ Ninh Hòa, món nem theo người dân vào Nha Trang lập nghiệp và dần thành đặc sản của thành phố biển. Người Khánh Hòa vẫn truyền nhau câu ca: “Đi đâu cũng nhớ Khánh Hòa, nhớ Nha Trang gió mát, nhớ Ninh Hòa nhiều nem”. Ngày nay, biển hiệu “nem nướng Ninh Hòa” có mặt khắp cả nước, nhưng muốn ăn đúng vị thì phải về tận Nha Trang – Ninh Hòa.
Nem Ninh Hòa được công bố trong Top 100 món ăn đặc sản Việt Nam (2020–2021), và cuối năm 2023 được Tổ chức Kỷ lục châu Á xác lập là một trong 10 kỷ lục châu Á mới về ẩm thực và quà tặng đặc sản Việt Nam, cùng với bánh mì Sài Gòn, cơm hến Huế, lẩu thả Phan Thiết và bún nước lèo Sóc Trăng.
Nguyên liệu & cách chế biến
Linh hồn của món ăn là những xiên nem thịt heo nướng. Thịt nạc đùi và vai được xay hoặc quết nhuyễn cùng tỏi, hành, tiêu, đường, nước mắm, đôi khi thêm chút mỡ heo thái hạt lựu để nem không bị khô. Hỗn hợp được ướp cho thấm rồi nặn, bó quanh que tre thành từng thỏi dài, đem nướng trên bếp than hồng, trở đều tay đến khi lớp ngoài vàng ươm, hơi xém cạnh mà bên trong vẫn mềm, mọng nước.
Nhưng với nhiều người sành ăn, thứ quyết định “đẳng cấp” của một quán nem nướng lại là chén nước chấm — người Nha Trang gọi là “tương”. Khác với nước mắm chua ngọt, tương nem nướng là thứ sốt sánh, ấm nóng, màu vàng cam, ninh từ nếp ngâm qua đêm giã nhuyễn cùng thịt băm, đậu phộng rang, bột điều và các gia vị khác. Theo lời người kế nghiệp quán nem Bà Năm ở Ninh Hòa, nồi tương phải ninh nhừ khoảng 5–6 giờ, đảo đều tay để có độ quyện. Mỗi quán giữ một công thức riêng — có quán thêm gan heo băm, tôm xay hay tương đậu nành. Người dị ứng đậu phộng cần báo trước với quán.
Một mẹt nem nướng bao giờ cũng đầy ắp: nem cắt lát hoặc để nguyên xiên, bánh tráng phơi sương để cuốn, bánh tráng chiên giòn (ram) vàng rụm, bún rối, rau sống, dưa leo, chuối chát, khế chua, xoài xanh và đồ chua. Khi ăn, đặt lá bánh tráng lên tay, lót lá xà lách, xếp rau thơm, chuối chát, khế chua, một ống ram giòn và miếng nem, cuộn chặt tay rồi chấm ngập chén tương. Cuốn vừa tay để bánh không rách — cắn vào nghe tiếng giòn của ram, vị ngọt thơm của thịt nướng, vị chua chát của rau quả, tất cả được chén tương béo bùi gắn kết lại.
Thưởng thức ở đâu
Muốn ăn nem nướng đúng điệu ở Nha Trang, nên tìm đến khu trung tâm quanh chợ Đầm, nơi tập trung những quán nem lâu đời nhất. Hai cái tên được nhắc nhiều nhất là nem nướng Đặng Văn Quyên ở đường Lãn Ông (cơ sở khác trên đường Phan Bội Châu) và nem nướng Vũ Thành An ở đường Lê Lợi — hai quán gốc Ninh Hòa nằm gần nhau. Sở Du lịch Khánh Hòa còn gợi ý nem Bà Năm (đường Thống Nhất), nem nướng Bà Sáu (đường Tô Vĩnh Diện) và quán Nem 25 Lê Hồng Phong; nem nướng cũng có mặt ở chợ Đầm hay chợ Xóm Mới.
Nem nướng ngon nhất vào buổi chiều và tối, khi bếp than đỏ lửa liên tục và nem được nướng mới theo từng mẻ. Nên chọn quán chỉ chuyên nem nướng, đông khách địa phương, có bếp nướng ngay trước cửa — dấu hiệu của nem mới nướng, nóng hổi. Giờ mở cửa có thể thay đổi, nên kiểm tra lại trước khi ghé.
Biến thể theo vùng
Nem nướng không chỉ có một bản duy nhất. Ở Huế và Đà Nẵng, món tương tự gọi là nem lụi: thịt heo xay ướp tỏi, đường, nước mắm, bọc quanh cây sả tươi rồi nướng trên than cho mùi sả thấm vào thịt; khi ăn, người ta tuốt thịt khỏi cây sả, cuốn bánh tráng, chấm tương đậu phộng – gan heo sánh đặc, thường ít ngọt hơn tương Ninh Hòa.
Vào miền Nam, ngoài những mâm cuốn tự làm mang tên “nem nướng Ninh Hòa”, phổ biến hơn là bún nem nướng — nem thái lát ăn cùng bún, rau sống và nước mắm chua ngọt vào bữa trưa — hay nem nướng kẹp bánh mì. Vị miền Nam thường ngọt hơn, nhiều quán thay chén tương đặc bằng nước mắm chua ngọt. Cũng đừng nhầm nem nướng với nem chua Ninh Hòa: nem chua là thịt heo quết nhuyễn trộn da heo luộc thái mỏng, gói lá ủ lên men, ăn lạnh kèm tép tỏi tươi, chứ không qua lửa nướng.
Ý nghĩa văn hóa
Với người Khánh Hòa, nem nướng không chỉ là món ăn ngon mà còn là ký ức quê hương. Món ăn gắn với sông Dinh, với làng nghề làm nem truyền qua nhiều thế hệ ở Ninh Hòa, và với những bếp than đỏ lửa trong các quán nhỏ, nơi người ta vừa ăn vừa cuốn, vừa trò chuyện. Mỗi người tự cuốn phần của mình, cả bàn chia nhau mẹt rau, chén tương, và bữa ăn trở thành dịp sum họp.
Ngày nay, nem nướng là “đại sứ ẩm thực” của Khánh Hòa: món gần như bắt buộc phải thử trong mọi hành trình du lịch Nha Trang, xuất hiện trong các lễ hội ẩm thực và trên thực đơn nhiều nhà hàng từ Bắc vào Nam. Từ món quà quê dân dã bên sông Dinh, nem nướng đã đi xa, mang theo hương vị của vùng đất “xứ Trầm Hương”.
Nguồn tham khảo
1. Sở Du lịch Khánh Hòa, “Nem Ninh Hòa – Đậm đà món quê” — https://dulich.khanhhoa.gov.vn/?page=Article.Print.detail&id=5f31f65a9dc6d64dd5175b92
2. Chuyên trang Quảng bá Du lịch Nông thôn (Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam), “Nem nướng Ninh Hòa nằm trong top 10 kỷ lục châu Á mới về ẩm thực và quà tặng đặc sản Việt Nam” — https://nongthon.vietnamtourism.gov.vn/?p=22758
3. Báo Thanh Niên, “10 kỷ lục châu Á mới về ẩm thực và quà tặng đặc sản Việt Nam” — https://thanhnien.vn/10-ky-luc-chau-a-moi-ve-am-thuc-va-qua-tang-dac-san-viet-nam-185231206135500974.htm
4. Báo Lao Động, “Cách làm nem nướng Nha Trang thơm mềm, chuẩn vị tại nhà” — https://laodong.vn/gia-dinh-hon-nhan/cach-lam-nem-nuong-nha-trang-thom-mem-chuan-vi-tai-nha-1788386.ldo
5. Vinpearl, “Nem lụi Nha Trang – Top 12 quán ăn ngon nhất, giá cực rẻ” — https://vinpearl.com/vi/nem-lui-nha-trang-mon-dac-san-an-la-nho-thu-la-me
6. VietnamTourism.com, “Nem nướng: Vietnam's grilled pork sausage rolls, from Nha Trang to Saigon” — https://www.vietnamtourism.com/en/nem-nuong-vietnam-s-grilled-pork-sausage-rolls-from-nha



Thảo luận