Bánh đa cua Hải Phòng — Bát riêu cua đỏ nâu của đất Cảng

Sợi bánh đa đỏ nâu dai mềm, nước riêu cua đồng ngọt thanh cùng chả lá lốt thơm nức — bánh đa cua là món ăn sáng quen thuộc và cũng là biểu tượng ẩm thực của Hải Phòng, từng được ghi danh kỷ lục ẩm thực châu Á.

Bát bánh đa cua Hải Phòng với rau muống và rau thơm

Nhắc đến Hải Phòng, người ta nhớ tới hoa phượng đỏ rực mỗi độ hè về, tới những con tàu ra vào cảng và tới một bát bánh đa cua nóng hổi buổi sáng. Không cầu kỳ bởi nguyên liệu đắt tiền, món ăn này chỉ gồm sợi bánh đa đỏ nâu, cua đồng, rau xanh, chả lá lốt, hành phi và một nồi nước dùng bốc khói — vậy mà đã trở thành cái tên đầu tiên hiện lên trong đầu nhiều người mỗi khi nói về ẩm thực đất Cảng.

Một bát bánh đa cua gây ấn tượng trước hết bằng màu sắc: sợi bánh đa nâu đỏ nằm giữa màu xanh của rau muống, màu nâu hồng của gạch cua, màu vàng của hành phi, điểm thêm màu đỏ của ớt. Ăn một thìa, người ta cảm nhận vị ngọt thanh của nước riêu cua, vị béo của gạch cua chưng, vị thơm của chả lá lốt và chút cay nồng của chí chương — thứ tương ớt cay đặc trưng của Hải Phòng.

Nguồn gốc

Theo truyền thuyết còn lưu truyền ở làng Lạng Côn, xã Đông Phương, huyện Kiến Thụy, tiền thân của bánh đa cua là món bánh đa nhúng — một loại lương khô làm từ gạo, chỉ cần nhúng vào nước sôi với chút muối là ăn được. Tương truyền, vào thế kỷ 10, ông Chu Xích Công, đã sáng tạo ra loại bánh này để dùng khi hành quân. Đến thế kỷ 13, ông Trần Quốc Thi, một vị quan nhà Trần cũng được thờ làm thành hoàng làng, được cho là người đã cải tiến món bánh, chế biến cùng nước canh cua cho ngon miệng hơn. Đây là truyền thuyết dân gian, chưa có tài liệu lịch sử xác thực.

Linh hồn tạo nên diện mạo riêng của món ăn là sợi bánh đa đỏ của làng Dư Hàng Kênh, làng nghề quanh chùa Dư Hàng và đình Hàng Kênh. Ban đầu, bánh đa cua chỉ là món canh riêu cua dân dã nấu cùng bánh đa trong các xóm làng ven đô. Khi cảng biển Hải Phòng hình thành và mở rộng từ cuối thế kỷ 19 sang đầu thế kỷ 20, nhịp sống lao động khẩn trương của thợ thuyền bến cảng cần một món ăn vừa giàu năng lượng, đậm đà lại vừa nhanh gọn và ấm nóng — và bát canh quê ấy bước vào phố thị, đón thêm hải sản tươi của vùng biển để trở thành đặc sản của cả thành phố.

Nguyên liệu & cách chế biến

Ba nguyên liệu không thể thiếu của một bát bánh đa cua đúng điệu là bánh đa đỏ, cua đồng và rau muống. Sợi bánh đa phải mỏng, mềm mà vẫn dai, có màu nâu đỏ đặc trưng — có được nhờ pha thêm chút gấc vào bột khi tráng bánh; một số lò bánh truyền thống ở Dư Hàng Kênh lại dùng mật mía hoặc đường phên thắng tới độ kẹo để tạo màu. Cua đồng được làm sạch, giã hoặc xay nhuyễn rồi lọc lấy nước; gạch cua khều riêng để chưng với cà chua. Rau ăn kèm thay đổi theo mùa: rau muống là quen thuộc nhất, ngoài ra còn có rau rút, rau cần và hoa chuối thái mỏng.

Nấu nước dùng là công đoạn quan trọng nhất. Nước cua lọc được đun với lửa vừa, khuấy đều một chiều để thịt cua kết lại và nổi lên thành riêu, rồi vớt ra để riêng. Nhiều quán ninh thêm nước xương cho ngọt sâu, nêm mắm, mắm tôm, me chua cho vừa vị. Gạch cua chưng với cà chua và hành phi cho sánh vàng, béo ngậy. Chả lá lốt — thành phần gần như không thể thiếu — được làm từ thịt vai xay trộn mộc nhĩ và gia vị, cuộn trong lá lốt rồi chiên vàng. Tùy quán còn có chả cá chiên, tôm luộc, bề bề, đậu phụ, tóp mỡ và hành phi.

Khi dọn, bánh đa chần riêng trong nước sôi rồi cho vào bát, xếp lên trên rau muống luộc, chả lá lốt, chả cá, tôm, riêu cua và gạch cua chưng, rồi chan nước dùng nóng hổi. Bát bánh đa ăn kèm rau sống, chanh, ớt và chí chương. Người Hải Phòng thường ăn bánh đa cua buổi sáng, nhưng nhiều quán bán cả ngày, và không ít hàng quán hết hàng từ đầu giờ chiều vì đông khách.

Thưởng thức ở đâu

Về Hải Phòng, du khách có thể tìm bánh đa cua ở khắp các con phố trung tâm, trong chợ và các quán nhỏ ven đường. Một số địa chỉ được nhiều nguồn nhắc tới là quán Bánh đa cua Bà Cụ trên đường Cầu Đất, quán bánh đa cua bể trong ngõ 195 Cầu Đất, quán bánh đa cua trên đường Lạch Tray và quán ở khu vực đường Trần Phú. Các quán này đều nằm ở khu vực trung tâm thành phố, thuận tiện cho du khách trong hành trình food tour.

Ngoài các quán có tên tuổi, những hàng bánh đa cua trong chợ và các quán vỉa hè không biển hiệu cũng là nơi người dân địa phương thường lui tới. Nên đi ăn vào buổi sáng, khi bánh đa và riêu cua còn đầy đặn nhất.

Biến thể theo vùng

Ngay trong lòng Hải Phòng, bánh đa cua đã có nhiều biến thể. Phổ biến nhất là bánh đa cua nước và bánh đa cua trộn: bản trộn dùng ít nước dùng hơn, trộn cùng nước mắm, xì dầu, chanh và đường để sợi bánh thấm vị đậm đà. Bên cạnh bản cua đồng truyền thống, nhiều quán phục vụ thêm bánh đa cua bể, bánh đa bề bề và bánh đa hải sản thập cẩm. Một số quán còn có cả bánh đa trắng để thực khách lựa chọn.

Theo chân người Hải Phòng đi làm ăn xa, bánh đa cua theo ra Hà Nội và nhiều tỉnh thành khác, nhưng sợi bánh đa đỏ đúng gốc Dư Hàng Kênh và cua đồng vùng đồng chiêm nước lợ thì khó tìm thấy trọn vẹn ngoài đất Cảng — muốn ăn đúng vị, vẫn phải về Hải Phòng.

Ý nghĩa văn hóa

Bánh đa cua không chỉ là món ăn sáng mà đã trở thành một biểu tượng của Hải Phòng, gắn với ký ức tuổi thơ và đời sống thường ngày của người dân đất Cảng. Năm 2012, tại Faridabad, Ấn Độ, bánh đa cua cùng 11 món ăn khác của Việt Nam như phở, gỏi cuốn, cơm cháy Ninh Bình đã được Tổ chức Kỷ lục châu Á công nhận kỷ lục về “Giá trị Ẩm thực châu Á”. Năm 2023, trang TasteAtlas giới thiệu bánh đa cua Hải Phòng trong danh sách những món súp ngon nhất thế giới.

Ngày nay, bánh đa cua là món mở đầu quen thuộc trong các hành trình food tour Hải Phòng — thành phố đã phát hành bản đồ food tour từ năm 2022 và món ăn này luôn nằm ở trung tâm. Người Hải Phòng vẫn thường nói: đi food tour đất Cảng mà chưa ăn bánh đa cua thì chuyến đi chưa trọn vẹn.

Nguồn tham khảo

1. Vietnam+, “Bánh đa cua - hương vị làm nên một phần ký ức đất Cảng” — https://www.vietnamplus.vn/banh-da-cua-huong-vi-lam-nen-mot-phan-ky-uc-dat-cang-post1133737.vnp

2. VnExpress, “Cách nấu bánh đa cua Hải Phòng chuẩn vị xưa” — https://vnexpress.net/doi-song-cooking-banh-da-cua-hai-phong-4574829.html

3. Tuổi Trẻ, “12 món ăn VN đạt kỷ lục châu Á” — https://tuoitre.vn/12-mon-an-vn-dat-ky-luc-chau-a-510559.htm

4. Cổng thông tin điện tử thành phố Hải Phòng, “TasteAtlas: Bánh đa cua Hải Phòng là món súp ngon nhất thế giới” — https://thanhphohaiphong.gov.vn/tasteatlas-banh-da-cua-hai-phong-la-mon-sup-ngon-nhat-the-gioi.html

5. NSSC Hải Phòng, “Bánh đa cua Hải Phòng - Tinh hoa ẩm thực trứ danh đất Cảng” — https://haiphong.nssc.gov.vn/banh-da-cua-hai-phong/

6. Vinpearl, “Về đất cảng Hải Phòng thưởng thức bánh đa cua THƠM NGON 'vị biển'” — https://vinpearl.com/vi/ve-dat-cang-hai-phong-nhat-dinh-phai-an-banh-da-cua-thom-ngon-vi-bien

7. Du Lịch Việt Nam, “Quán bánh đa cua ngon tại Hải Phòng dân local cũng phải khen” — https://Dulichvietnam.com.vn/quan-banh-da-cua-ngon-tai-hai-phong.html

Thảo luận

Đọc tiếp trong Ẩm Thực

Xem tất cả