Phở bò Hà Nội — nước dùng trong, thịt bò tái nạm gầu và cách ăn chuẩn
Phở bò Hà Nội chinh phục người ăn bằng nồi nước dùng trong veo, ngọt thanh từ xương ninh kỹ với hồi, quế, thảo quả — cùng những lát thịt tái, nạm, gầu, gân và cách ăn giản dị: nếm nước dùng trước, rồi mới thêm chanh, giấm tỏi, ớt.

Nói đến phở Hà Nội, người ta nghĩ ngay đến phở bò: một bát nước dùng trong veo, bốc khói, với những lát thịt bò thái mỏng và mùi thơm thoang thoảng của hồi, quế. Bát phở bò Hà Nội chinh phục người ăn bằng sự tinh tế của nồi nước dùng và độ tươi của thịt bò.
Nước dùng trong — linh hồn của phở bò Hà Nội
Nước dùng là thứ làm nên tên tuổi của phở bò Hà Nội, và cũng là thứ khó nấu nhất. Xương bò được chần sạch rồi ninh nhỏ lửa nhiều giờ liền, trong lúc ninh phải hớt bọt liên tục thì nước mới trong. Gừng và hành khô được nướng cháy xém vỏ rồi thả vào nồi, cùng với hoa hồi, quế và thảo quả đã rang thơm. Vị ngọt của nước dùng đến từ xương ninh kỹ, nêm bằng nước mắm ngon và muối, chứ không dựa vào đường.
Một bát phở bò Hà Nội ngon có nước dùng trong, nhìn thấy được sợi bánh phở và lát thịt bên dưới, vị ngọt đến chậm và nhẹ, hậu vị thơm mùi hồi, quế, gừng nướng. Mùi thảo mộc phải vừa đủ, không lấn át mùi thịt bò. Người Hà Nội coi nước dùng là “linh hồn” của bát phở: thịt có thể thay đổi, nhưng nước dùng dở thì không có gì cứu được.
Các loại thịt bò trong bát phở
Thực khách phở bò được chọn phần thịt mình thích, và mỗi phần cho một cảm giác khác hẳn. Tái là thịt bò tươi thái thật mỏng, đặt sống lên bánh phở rồi chan nước dùng sôi vào để thịt chín tái ngay trong bát; miếng tái ngon còn hơi hồng, mềm và ngọt thịt. Chín là thịt bò đã luộc chín trong nồi nước dùng, thái mỏng, ăn chắc và đậm đà hơn. Nạm là thịt bụng hoặc sườn bò, có xen gân, ninh mềm nên vừa dai vừa thơm.
Gầu là thịt ở ức bò, có lớp mỡ vàng; gặp nước dùng nóng, mỡ gầu tan nhẹ, cho vị béo ngậy. Gân là gân bò ninh lâu đến khi trong và mềm dẻo, ăn dai nhẹ, dính miệng. Bò viên là những viên thịt bò xay dai, giòn, thường cắt đôi trước khi cho vào bát. Gọi “đặc biệt” là gọi một bát đủ cả tái, chín, nạm, gầu, gân.
Ngoài các cách gọi quen thuộc, Hà Nội còn có phở tái lăn: thịt bò thái mỏng được xào nhanh trên lửa lớn với gừng, tỏi phi thơm rồi mới chan nước dùng. Thịt tái lăn đậm đà và thơm mùi xào hơn thịt tái chần, nhưng nước dùng của bát tái lăn thường ngà đục chứ không trong như phở tái thường — món làm nên tên tuổi của quán Phở Thìn ở Lò Đúc.
Ăn phở bò Hà Nội đúng cách
Người sành ăn phở Hà Nội có một thứ tự gần như bất di bất dịch: bát phở vừa bưng ra, hãy húp một thìa nước dùng trước khi thêm bất cứ thứ gì. Thìa nước đầu tiên cho biết nồi nước dùng hôm đó ngọt thanh hay mặn, thơm hồi quế vừa hay gắt. Sau đó mới vắt vài giọt chanh, hoặc thêm một thìa nhỏ giấm tỏi, vài lát ớt tươi tùy khẩu vị. Chỉ vắt chút chanh thôi: vắt cả miếng chanh to, vị chua sẽ át mất vị ngọt của nước dùng.
Ngày nay các quán thường bày đủ cả chanh, ớt, giấm tỏi và tương ớt trên bàn, thực khách tự chọn theo ý mình; người sành ăn xưa thì chỉ dùng giấm tỏi và ớt tươi, không vắt chanh, không thêm tương ớt. Tương ớt, nếu dùng, nên chấm riêng ra đĩa nhỏ để chấm thịt thay vì đổ thẳng vào bát, kẻo nước dùng đục và mất vị gốc. Quẩy giòn là món ăn kèm quen thuộc nhất: xé nhỏ, nhúng vào nước dùng cho mềm rồi ăn cùng; nhiều người còn gọi thêm trứng chần, lòng đào béo ngậy. Ăn phở ngon nhất là ăn nóng ngay tại quán, vì bánh phở để lâu sẽ nở và nhạt, hương thơm cũng bay mất.
Phở bò Hà Nội khác phở miền Nam thế nào
Sự khác biệt giữa phở Hà Nội và phở miền Nam được định hình rõ rệt sau năm 1954, khi nhiều người miền Bắc mang phở vào Nam rồi món ăn thay đổi để hợp khẩu vị địa phương. Nước dùng phở Hà Nội trong và thanh, vị ngọt đến chậm, đến từ xương ninh kỹ với quế và hồi. Nước dùng phở miền Nam ngọt đậm hơn ngay từ ngụm đầu, thường nêm bằng đường phèn, màu đục hơn và có một lớp váng mỡ nhẹ.
Khác biệt dễ thấy nhất nằm trên bàn ăn. Phở miền Nam dọn kèm một đĩa rau lớn: giá đỗ, húng quế, ngò gai, cùng tương đen và tương ớt để người ăn tự nêm theo ý mình. Phở Hà Nội thì không có đĩa rau đó — vào quán phở ở Hà Nội mà gọi thêm đĩa rau thơm, khách có thể chỉ nhận được cái lắc đầu. Bát phở Hà Nội chỉ gồm bánh phở, nước dùng trong, thịt bò và hành lá, rau mùi; người ăn gần như ăn đúng như người nấu đã định sẵn. Tô phở miền Nam cũng thường đầy đặn hơn, ngoài tái, nạm, gầu, gân còn có thêm bò viên, sách và đuôi bò.
Các quán phở bò tiêu biểu
Phở Gia Truyền ở 49 Bát Đàn là cái tên mà hầu như bài viết nào về phở Hà Nội cũng nhắc đến, với biệt danh “phở xếp hàng” vì sáng nào trước cửa quán cũng có dòng người xếp hàng chờ mua. Quán giữ hương vị phở bò truyền thống: nước dùng ngọt vị xương hầm, thịt bò thái tươi, sợi phở dai, ăn kèm chanh, giấm tỏi và quẩy.
Phở Thìn ở 13 Lò Đúc là địa chỉ của món phở bò tái lăn trứ danh. Quán mở từ năm 1979 và gần như chỉ phục vụ duy nhất món tái lăn: thịt bò xào nhanh trên lửa lớn với gừng, tỏi phi thơm, chan nước dùng nóng. Nước dùng ở đây ngà đục, thơm và béo — khác hẳn với nước dùng trong thường thấy, nhưng vẫn được coi là một trong những hương vị phở Hà Nội đặc trưng nhất.
Phở 10 Lý Quốc Sư, ngay gần Nhà thờ Lớn, nổi tiếng với mùi thơm đậm đà của nước mắm trong nước dùng. Phở Khôi Hói ở 50 Hàng Vải được nhiều người nhắc đến nhờ món lõi bò và gầu giòn. Bốn quán này chỉ là vài cái tên trong hàng trăm quán phở bò khắp Hà Nội; mỗi quán giữ một bí quyết riêng, và người Hà Nội nào cũng có quán ruột của riêng mình.
Ý nghĩa văn hóa
Phở bò không chỉ là một món ăn sáng của người Hà Nội. Nó là một phần của nhịp sống thành phố: buổi sớm ngồi trên ghế nhựa thấp, bát phở nóng hổi trước mặt, mùi hồi quế bay lên trong sương sớm. Phở đi theo người Hà Nội ra thế giới, trở thành món ăn Việt Nam được biết đến nhiều nhất, nhưng bát phở ngon nhất, theo nhiều người, vẫn là bát phở ăn ở Hà Nội, vào một buổi sáng se lạnh.
Nguồn tham khảo
1. VnExpress, “Sự khác biệt giữa phở Hà Nội và phở TP HCM: Truyền thống và sáng tạo” — https://vnexpress.net/khac-biet-pho-bac-nam-trong-mat-chuyen-gia-michelin-4960235.html
2. Tuổi Trẻ, “Đến Hà Nội, đừng bỏ qua ba quán phở trứ danh này” — https://tuoitre.vn/den-ha-noi-dung-bo-qua-ba-quan-pho-tru-danh-nay-20191014143000273.htm
3. Lao Động, “Những quán phở bò bao năm nức tiếng Hà thành” — https://news.laodong.vn/du-lich/am-thuc/nhung-quan-pho-bo-bao-nam-nuc-tieng-ha-thanh-1114050.html
4. VietnamNet, “Bản đồ phở Hà Nội” — https://vietnamnet.vn/ban-do-pho-ha-noi-18308.html
5. Điện máy XANH, “Cách nấu phở bò Hà Nội chuẩn vị nước dùng ngọt thanh đơn giản với nồi luộc” — https://www.dienmayxanh.com/vao-bep/cach-nau-pho-bo-ha-noi-chuan-vi-nuoc-dung-ngot-thanh-don-gian-22475
6. Feedy, “Cách Nấu Phở Bò Hà Nội Nước Dùng Trong Ngọt Xương” — https://feedy.vn/pho-bo-ha-noi/
7. ChefBear, “Pho menu vocabulary: tái, chín, nạm, gầu, bò viên” — https://www.chef-bear.com/guides/pho-menu-explained/
8. Hà Nội Đẹp, “Phở Menu Hoàn Hảo: Giải Mã Tận Cùng pho menu Cho Thực Khách Sành Ăn” — https://hanoidep.vn/pho-menu/
9. Tripmap, “Phở Sài Gòn: nước dùng, đĩa rau, bốn quán lâu đời và cách gọi món” — https://tripmap.vn/news-pho_sai_gon_buoi_sang_nuoc_dung_ngot_dam_dia_rau_gia_va_cach-79ca9db3.html
10. Sóc Trăng Tourism, “Phở Hà Nội: Hương Vị Kinh Kỳ Và Hành Trình Chinh Phục Thế Giới” — https://soctrangtourism.vn/gioi-thieu-ve-pho-ha-noi/
11. Tinh Túy Việt Nam, “Phở bò miền Bắc: cách nhận biết bát phở ngon và tự nấu nồi phở tại nhà” — https://ttvnn.com/pho-bo-mien-bac-cach-nhan-biet-va-tu-nau-tai-nha/
12. VnExpress, “Khác biệt phở bò Hà Nội và Nam Định” — https://vnexpress.net/khac-biet-pho-bo-ha-noi-va-nam-dinh-4268027.html
13. Tuổi Trẻ, “Khác biệt phở bò Hà Nội và Nam Định” — https://tuoitre.vn/dulichtphcm/khac-biet-pho-bo-ha-noi-va-nam-ainh-1075888.htm
14. Vinpearl, “Phở bò Hà Nội – Điểm danh 16 quán NGON chuẩn vị đáng thử” — https://vinpearl.com/vi/top-quan-pho-bo-ha-noi

Thảo luận